De gemeenteraad is kadersteller en toezichthouder. Ze stelt beleid vast over het functioneren van de lokale democratie (denk aan een Participatieverordening, initiatievenbeleid, democratische instrumenten of -spelregels) en ze toetst of dat beleid ook goed wordt uitgevoerd. Bij die toetsing kan gebruik worden gemaakt van ‘hulptroepen van de raad’ zoals een rekenkamercommissie, een Ombudsman, burgeraudit of andere mogelijkheden.

De Staat van de Lokale Democratie helpt gemeenteraden om de kwaliteit/weerbaarheid van lokale democratie beter te bewaken, toetsen en verbeteren. ‘De Staat’ bestaat uit vijf onderdelen:

1. In een Democratie-verklaring of -paragraaf als onderdeel van het collegeprogramma worden procesafspraken gemaakt over het beschermen en versterken van de lokale democratie. Die afspraken gaan over (voorbeeld)gedrag, over samenspelregels en over het bewaken van de grenzen, principes en instituties van de democratie. Binnenkort publiceren we een aantal varianten voor zo’n democratieverklaring op deze site. Ter inspiratie voor de nieuwe coalitieakkoorden.
2. Een (jaarlijks of periodiek) verslag over de lokale democratie in brede zin van het woord. Een soort DemocratieJaarverslag waarin de gemeenteraad kan zien hoe wordt gescoord op verschillende aspecten (indicatoren) van een vitale lokale democratie. Dit kan bijvoorbeeld als onderdeel van de Verantwoording ihkv de Wet Versterking Participatie op Decentraal niveau, als een soort Burgerjaarverslag of als een lokale democratie monitor.
3. Binnen de gemeenteraad wordt afgesproken wie zich toelegt op ‘De Staat’. Een aanspreekpunt verantwoordelijk voor een goede democratische procesbewaking. Dat kan bijvoorbeeld een lid-rapporteur (voor lokale democratie) zijn, maar ook een (duale) raadscommissie Democratie & Participatie, de burgemeester of het presidium.
4. De gemeenteraad maakt gebruik van hulptroepen om goed toezicht te houden op de kwaliteit/weerbaarheid van de lokale democratie. Denk aan een Democratie Audit, een burgerberaad of een burgervisitatie, een ombudsman of rekenkamer(commissie).
5. De Dag van de Lokale Democratie met een openbaar gesprek (lokale democratie dialoog) over de Staat van de Lokale Democratie.

Om raadsleden en actieve bewoners te prikkelen hebben we alvast een korte democratie-test gemaakt die je zelf kan doen om inzicht te krijgen in de kwaliteit van de lokale democratie in jouw gemeente. Geen wetenschappelijke meting maar een test om met elkaar in gesprek te gaan; wat gaat er goed en wat kan beter? Dat kan input geven voor een Democratie-Agenda voor de komende raadsperiode.

Democratieverklaring

 LDC heeft een democratieverklaring opgesteld. Deze democratieverklaring is onderdeel van nieuwe coalitieakkoorden. Hiermee geeft het nieuwe gemeentebestuur aan dat ze de komende vier jaar de lokale democratie gaat beschermen, versterken en vernieuwen. Omdat het nodig is. De democratieverklaring bestaat uit een aantal beloften of uitgangspunten. Kies de punten die het best passen bij uw gemeente.

In de bijlage een aantal nuttige documenten over dit thema die we de afgelopen maanden hebben gemaakt ter inspiratie voor nieuwe gemeentebesturen (klik op de titel om de bijlage te downloaden):